Voorbij de jaren dertig? Benut de ziel van onze wijken

Waalfront Nijmegen, een kleine voetnoot in De Gelderlander, eind 2015: “Resten Fort Krayenhoff moeten niet onder de grond blijven”. Voor de stad die zich de oudste van Nederland noemt vormt de bodem een stille getuige van een rijk verleden. Archeologische vondsten bij revitalisering van het Waalfront hebben geleid tot een roep van de Nijmeegse wijkvereniging Ons Waterkwartier en het Cultuurhistorisch Platform (CPRN) om de archeologische vondst te incorporeren in de nieuwbouwwijk Koningsdaal. Een ambitieus streven, dat in praktijk helaas geen gehoor heeft gekregen.

In de allereerste plannen voor de nieuwbouw langs de Waal was rekening gehouden met een reconstructie van de archeologische vondsten. Door de crisis zijn die plannen uiteindelijk in de prullenbak beland. De ontwikkelaar van het Waalfront zet nu in op de bouw van een drietal kleine woontorens op de grond van het fort met daaromheen groen. “Prachtige herenhuizen en stadsvilla’s” kopt de brochure van de wijk Koningsdaal te Nijmegen trots. Met de grillige historie van dit gebied hebben de plannen echter weinig te maken. Het gevolg? Een ongetwijfeld snel uitverkochte wijk die op de lange termijn echter geen recht doet aan de historische gelaagdheid van de Keizerstad.

Overal in het land verrijzen binnenstedelijke herstructureringsprojecten die veel van elkaar weg hebben. Of het nu Kanaleneiland in Utrecht of Amsterdam-Nieuw West is, overal grijpen ontwikkelaars polls, enquêtes en marktoriëntaties aan om archetypische ‘jaren dertig’-architectuur aan het landschap toe te voegen. Of dit nu in een vooroorlogse arbeiderswijk of  modernistische wederopbouwwijk is; klantgericht bouwen dat inspeelt op de groeiende behoefte aan beleving en een gevoel van weemoed naar een tijd die slechts een deel vormt van onze stedelijke landschappen. Een gemiste kans die geen recht doet aan de onderscheidende identiteit van elke wijk binnen onze Nederlandse steden.

Wie goed kijkt naar de stad Nijmegen ziet een gelaagdheid in de tijd die zichtbaar is in de huidige stadsstructuur. De historische binnenstad, de negentiende-eeuwse grandeur net buiten de stadsmuren, de karakteristieke Spoorbuurt (1918 – 1930), de jaren vijftig en zestig in Hatert tot aan de archetypische jaren zeventig en tachtig in stadsdeel Lindenholt: stuk voor stuk gebieden met een sterke eigen identiteit. Een fietstocht door de stad wordt zo tevens een figuurlijke reis door de tijd. Het is aan gemeenten, corporaties, projectontwikkelaars en overige initiatiefnemers om juist dit ruimtelijk DNA als inspiratie te nemen voor (toekomstige) herstructurering. Op de lange termijn voorkom je daarmee immers inwisselbaarheid van de stad. Het verhaal van de wijk kan als onderscheidende factor juist die ene koper over de streep trekken en draagt daarnaast bij aan het heterogene DNA van de stad.


Het onderscheidend vermogen van de Nijmeegse wijken zit niet alleen in de verhalen, maar ook in de bebouwingstypologie, de stedenbouwkundige structuur of juist ook de archeologische en historisch-geografische onderlagen van het gebied. Bij de herstructurering van wijken die aan vernieuwing toe zijn wordt echter vooral uitgegaan van een sloop-nieuwbouwstrategie. Energie-onvriendelijke, bouwtechnisch soms achterstallige woningen worden geruimd ten behoeve van nieuwbouw, aangepast aan de wensen van de moderne koper. Sporen uit het verleden worden hierbij dikwijls gewist. Het gevolg is vaak een ambigu wijkaanzicht waarin oorspronkelijke bouw schouder aan schouder met stereotype nieuwbouw komt te staan.

Een gebrek aan instrumentarium nekt de hedendaagse herstructureringsstrategieën. Een oplossing zou een verankering van cultuurhistorische waarden – gebaseerd op analyses die verder gaan dan inventarisatie van monumentale waarden – in de regels van het bestemmingsplan zijn. Zo voorkom je dat wijken meteen de boeken in gaan als beschermd stadsgezicht of verzameling monumenten, maar geef je ontwikkelaars de kans om inspiratie te putten uit het ruimtelijk DNA van onze wijken. Een dergelijke strategie past ook in de tijdsgeest van deregulering in de monumentenzorg en de inpassing van cultuurhistorie in de nieuw te maken omgevingsvisies. Het is jammer dat hier weinig van terug te zien is in de nieuwbouwwijk Koningsdaal, hoe succesvol de verkoop van de woningen hier ook is en mogelijk zal zijn.


Het Zutphense Waterkwartier – onlangs genomineerd voor de Gelderse Prijs Ruimtelijke Kwaliteit 2016de Wageningse Patrimoniumbuurt en de Rhenense wijk Vreewijk laten zien hoe het ook kan: op basis van een grondige gebiedsanalyse is hier gekeken naar herstructurering op basis van de identiteit van de wijk. Nieuwbouw die zich voegt naar de bestaande structuren, zonder dat de genoemde wijken beschermd stadsgezicht zijn.  Hierbij wordt de ruimtelijke identiteit van de wijk niet als beperkende factor gezien, maar als bron van inspiratie voor moderne, op de wensen van de klant toegespitste woningen. Het analyseren van bestaand ruimtelijk DNA, en daarmee verankering in de regels van te actualiseren bestemmingsplannen, kan daarmee een middel zijn om nieuwe wijken te realiseren die oud en nieuw harmonieus met elkaar verenigen.

De Regendans van het Overlegmodel
Onze natuur: net zo natuurlijk als een Vinexwijk

Related Posts

 

Reacties

Er zijn nog geen reacties gegeven. Wees de eerste die een reactie geeft
Reeds Geregistreerd? Hier Aanmelden
Gast
woensdag 19 juni 2019

Excursies

Het Ruhrgebied (inschrijving gesloten 27/5/2019)

Ruimtemakers-Oost/GSRO 2019
Vrijdag 14 juni 2019 (Het maximale aantal deelnemers is bereikt 27/05/2019)
Dwalen door een steeds weer verrassend Ruhrgebied

Jullie kennen natuurlijk allemaal het Ruhrgebied. Tenminste, dat dachten jullie. Want wij hebben voor jullie een aantal verrassende plekken in het Ruhrgebied gevonden. Reden om onze GSRO-excursie dit jaar in het Ruhrgebied te laten plaatsvinden.


Programma:
Het programma ziet er als volgt uit:
• We vertrekken vanuit Arnhem bij de achterzijde van het centraal station. De autoliefhebbers pikken we op bij Van der Valk in Duiven.
• Dan rijden we in een keer door naar Essen. De mooiste tuinstad van het Ruhrgebied (en ook van Duitsland): We bezoeken Margarethenhöhe, gesticht door de familie Krupp.
• Vervolgens brengen we een bezoek aan het Unperfecthaus, inclusief lunch. Een wel heel bijzonder ‘bedrijfsverzamelgebouw’ voor kunstenaars, ZZP-ers en maatschappelijke ondernemers.
• Na de lunch gaan we naar een van de haldes (voormalige sintelbergen), te weten de Halde Haniel (zie foto hieronder), op de grens van Oberhausen en Bottrop. Daar zullen we een spirituele wandeling maken van ongeveer 2 uur.
• Dit haldelandschap geeft je het gevoel in Schotland te zijn. En laat je zien hoe groen het Ruhrgebied feitelijk is. Op het eerste gedeelte is een kruisweg aangebracht met referentie naar de mijnbouw. Halverwege domineert een groot wit kruis het landschap. In het hoger gelegen gedeelte loop je over het zwarte kolengruis langs een in de berg uitgegraven theater en ervaar je het magische effect van een land art project van rechtopstaande beschilderde spoorbielzen en kijk je met helder weer uit tot voorbij het Ruhrgebied.
• Voor diegenen die niet zo goed ter been zijn is in plaats van een bezoek aan Halde Haniel een alternatief ingebouwd: Bezoek aan de Antonyhütte. Verstopt in het stadsdeel Osterfeld vind je een idyllisch groen landschap met oud vakwerkpand (ooit directiegebouw, nu museum) en een ‘industriearcheologisch’ park (onderdeel van het LVR museum Oberhausen) Hier op deze plek bevindt zich de wieg van het Ruhrgebied en werd voor het eerst op industriële wijze steenkool gewonnen.
• Na de Halde Haniel/ cq de Antonyhütte gaan we naar Eisenheim (stadsdeel Sterkrade).
Eisenheim is de eerste arbeiderswijk van het Ruhrgebied (inmiddels tot monument verklaard), vandaar uit lopen we naar CENTRO (het Neue Mitte). Het winkel- en uitgaansgebied van Oberhausen. In deze wandeling doorkruis je niet alleen een deel van Oberhausen maar doorkruis je ook de tijd. (Alternatief: of met de bus van Eisenheim naar CENTRO en daar op eigen gelegenheid rondkijken).
• We brengen een bezoek aan het oude centrum van Oberhausen (Stadtteil Alt-Oberhausen). Diner bij Pools Jazz Restaurant Gdanska aan het marktplein. Dit gedeelte van Oberhausen laat nog de pracht van weleer zien, anno nu staan veel panden staan leeg of zijn met goedkope ketens gevuld. Dankzij restaurant Gdanska is het plein weer tot leven gekomen.
• Na het diner gaan we weer huiswaarts.


Reisschema (Let op: vertrektijd bus is “hard”, rest is “voorlopig”)
07.45 uur: Verzamelen bij de uitgang van het station Arnhem-Centraal (Sonsbeekzijde);
08.00 uur: Vertrek van de bus vanuit Arnhem;
08.20 uur: Oppikken mensen bij Van der Valk Duiven;
09.30 uur: Aankomst Essen;
11.00 uur: Bezoek Unperfecthaus en lunch;
13.30 uur: Bezoek Halde Haniel of;
14.00 uur: Aankomst Antonyhütte;
16.00 uur: Bezoek Eisenheim
18.30 uur: Bezoek Oberhausen;
20.30 uur: Vertrek naar Arnhem;
21.30 uur: Aankomst Van der Valk Duiven
21.59 uur: Aankomst Arnhem


Kosten
Kosten: 25 euro voor leden. Inclusief lunch en diner.
Introducees zijn ook welkom: Voor hen bedragen de kosten 40 euro.
Het bezoek aan de Antonyhütte is facultatief en is in het programma opgenomen als alternatief voor hen die de wandeling op Halde Haniel te zwaar vinden. De entree is voor eigen rekening (rond de 5 euro).


Aanmelding
Aanmelding via Sonja Scholten via mail: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
Graag aangeven of je in Arnhem Centraal of bij Van der Valk (Duiven) opstapt.
En of je gebruik wenst te maken van het alternatieve programma. Dit in verband met de routeplanning chauffeur.
In verband met de reserveringen die we moeten maken: aanmelden voor 1 juni 2019.


Betaling
Het excursie bedrag dient bij aanmelding te worden overgemaakt op rekeningnummer
NL78INGB 0000989374 t.n.v. GSRO onder vermelding van achternaam en excursie Ruhrgebied 2019.
Vriendelijke groeten namens het bestuur van de GSRO,
Jos van der Mark

De GSRO twittert

Volg nieuws uit de vakwereld en over Oost Nederland via onze twitter tijdlijn hieronder:

Lid worden

De GSRO organiseert zo'n 10 bijeenkomsten per jaar. Kennisuitwisseling en netwerken zijn dan allebei belangrijke onderdelen. Tijdens een broodje voorafgaand aan de bijeenkomst kom je oude en nieuwe bekenden tegen.

Lid worden kost slechts € 40,- per jaar en staat open voor vakgenoten die iets hebben met Oost Nederland. Word ook lid door het formulier in te vullen. Óf stuur een mailtje naar info@gsro.nl om meer informatie op te vragen.

Word nu lid

 

Doel

Het belangrijkste doel van de GSRO is om ervaringen te kunnen uitwisselen onder vakgenoten werkzaam in de ruimtelijk inrichting. Tijdens de bijeenkomsten wordt een actueel onderwerp voor het voetlicht geplaatst. De onderwerpen betreffen het brede vakgebied van de ruimtelijke ordening en ruimtelijke inrichting. De uitwisseling van praktische en theoretische ervaringen tussen vakgenoten vormt een belangrijk aspect.

Leden

Het ledenbestand van de GSRO bestaat uit architecten, stedenbouwkundigen, landschapsarchitecten, economen, landbouwkundigen, sociaalgeografen, planologen, verkeerskundigen, recreatiedeskundigen en juristen in de publieke of private sector. De GSRO heeft een klein bestuur dat de dagelijkse gang van zaken regelt.

GSRO