De schoonheid van het alledaagse. Straks verdwenen erfgoed?

Ik woon sinds 2,5 jaar in Zeewolde, de jongste gemeente van Nederland (1984). Bij mooi weer kijk je uit op de haven van Harderwijk. Zeewolde is in de verte herkenbaar door de moderne torenspits van de Open Haven, één van de kerken die het dorp rijk is. Een dorp geboren op de tekentafel. Breed uitgezette esplanades, een diagonaal lopende groene ader door het hart van het dorp en één van de fraaiste stranden die ’s lands jongste provincie rijk is bepalen de landschappelijke kwaliteit van de omgeving. Verborgen parel is ook de stille kern, een natuurgebied dat men sinds de aanleg nagenoeg ongemoeid heeft gelaten. Nergens wordt echter de bebouwing genoemd. Saai, monotoon en kleurloos, zo wordt vaak in het dorp gefluisterd. Een blik op de gemeentelijke beleidsdocumenten leert dat er geen welstandsbeleid is, geen wijkvisies en ook geen monumentenlijst. Kortom, carte blanche voor al dan niet welwillende ontwikkelaars, particulieren en corporaties. Is dit een goede zaak?

Ik ben een kind van de late jaren tachtig. De tijd van carports, trespa gevelbekleding, vaak zalmkleurige of grijze baksteen en toepassing van primaire kleuren in de architectuur. Simpelheid troef. Een periode die vaak als onaantrekkelijk wordt geparafraseerd in de architectuurwereld. Tuurlijk, bij expliciete voorbeelden denkt men al snel aan de kubuswoningen van Piet Blom, maar het overgrote deel van het straatbeeld wordt bepaald door huizen die ik als kind getekend zou kunnen hebben. Grote volumes, met hier en daar houten of kunststof elementen, die uitblinken in hun eenvoud. Woningen die onder druk van de economische crisis vaak simpeler van aard zijn dan hun voorgangers uit de jaren zeventig. Zeewolde staat er vol mee. Uit onlangs gehouden wijkschouwen blijkt dat inwoners het vele groen, de rustige uitstraling en ruime opzet ten zeerste waarderen.

De afgelopen jaren is er veel aandacht gegenereerd voor naoorlogse architectuur, getuige de aanwijzing van diverse naoorlogse Rijksmonumenten en het eind 2016 verschenen (prachtige) boek “De Weg van de Wederopbouw” over de wederopbouwarchitectuur in de plaatsen Wageningen, Rhenen, Renkum en Arnhem. Hoewel de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed de notie los heeft gelaten dat erfgoed minstens vijftig jaar oud dient te zijn, komen de meeste monumentenaanwijzingen niet verder dan de late jaren vijftig. De jaren zeventig en tachtig – de bakermat van een plaats als Zeewolde – ontbreken vrijwel nog geheel.

Hoe dan om te gaan met de ogenschijnlijk weinig bijzondere architectuur uit de (late) jaren zeventig en tachtig? De gemeente Zeewolde zal niet staan te trappelen om monumenten aan te wijzen. Zeker ook omdat de kwaliteit van de leefomgeving in deze wijken niet zozeer toe te spitsen is op enkele objecten, maar meer op de samenhang, de stedenbouwkundige / landschappelijke structuur en de homogeniteit in het straatbeeld. Het zijn vaak wijken die door de tand des tijds zijn aangetast en waarin de eerste geluiden voor herstructurering doorklinken. Bovendien speelt de verduurzaming van de woningvoorraad een steeds belangrijkere rol, met onder meer de opkomst van de veelbesproken ‘theemuts’. Door de druk van het energieakkoord en het dichtdraaien van de Groningse gaskraan, worden Zeewoldense woningen uit de jaren tachtig nu al voorzien van een nieuwe vliesgevel of voorzien van duidelijk zichtbare zonnepanelen. Het lijdt geen twijfel dat de woningen uit de jaren 1980 beter geïsoleerd moeten worden en vaak een lager energielabel bezitten dan nieuwbouw, vaak niet meer dan label D. Dat het streven naar een betere energiehuishouding echter op grote schaal gebeurt door niet bij de architectuur passende ingrepen aan de buitenzijde doet afbreuk aan het sobere en doelmatige karakter van de architectuur.

Dit is mijns inziens geen gewenste ontwikkeling omdat daarmee de ruimtelijke identiteit van deze wijken danig zal worden aangetast. Dat dit geen uit de lucht gegrepen constatering is bewijzen voorbeelden uit het Nijmeegse Dukenburg en het Arnhemse Kronenburg. Hier conflicteren nieuwbouw en gerenoveerde ‘nul op de meter’-woningen op alle fronten met de bestaande bebouwing met als gevolg dat het karakter van de wijk als het ware wordt uitgehold.

De uitgangspunten uit de Omgevingswet bieden mogelijk uitkomst. Door juist de karakteristieken per wijk te omschrijven en vast te leggen in de nieuwe omgevingsplannen wordt recht gedaan aan de identiteit van deze gebieden, zonder daarmee langdurige procedures voor monumentenaanwijzingen op te tuigen. Nieuwe innovaties op het gebied van duurzaamheid helpen daarbij om energiedoelstellingen en ruimtelijke kwaliteit beter op elkaar af te stemmen. Niet alleen bij vooroorlogse of vroegnaoorlogse monumenten, maar ook in de rechttoe-rechtaan straten uit de jaren tachtig. In de retromantiek van het postmodernisme zullen we het alledaagse straks ongetwijfeld gaan waarderen.

De drijvende tuinen van Zutphen
Nieuw Nijverdal; toeristisch hart van Overijssel

Related Posts

 

Reacties

Er zijn nog geen reacties gegeven. Wees de eerste die een reactie geeft
Reeds Geregistreerd? Hier Aanmelden
Gast
woensdag 24 juli 2019

Excursies

Het Ruhrgebied (inschrijving gesloten 27/5/2019)

Ruimtemakers-Oost/GSRO 2019
Vrijdag 14 juni 2019 (Het maximale aantal deelnemers is bereikt 27/05/2019)
Dwalen door een steeds weer verrassend Ruhrgebied

Jullie kennen natuurlijk allemaal het Ruhrgebied. Tenminste, dat dachten jullie. Want wij hebben voor jullie een aantal verrassende plekken in het Ruhrgebied gevonden. Reden om onze GSRO-excursie dit jaar in het Ruhrgebied te laten plaatsvinden.


Programma:
Het programma ziet er als volgt uit:
• We vertrekken vanuit Arnhem bij de achterzijde van het centraal station. De autoliefhebbers pikken we op bij Van der Valk in Duiven.
• Dan rijden we in een keer door naar Essen. De mooiste tuinstad van het Ruhrgebied (en ook van Duitsland): We bezoeken Margarethenhöhe, gesticht door de familie Krupp.
• Vervolgens brengen we een bezoek aan het Unperfecthaus, inclusief lunch. Een wel heel bijzonder ‘bedrijfsverzamelgebouw’ voor kunstenaars, ZZP-ers en maatschappelijke ondernemers.
• Na de lunch gaan we naar een van de haldes (voormalige sintelbergen), te weten de Halde Haniel (zie foto hieronder), op de grens van Oberhausen en Bottrop. Daar zullen we een spirituele wandeling maken van ongeveer 2 uur.
• Dit haldelandschap geeft je het gevoel in Schotland te zijn. En laat je zien hoe groen het Ruhrgebied feitelijk is. Op het eerste gedeelte is een kruisweg aangebracht met referentie naar de mijnbouw. Halverwege domineert een groot wit kruis het landschap. In het hoger gelegen gedeelte loop je over het zwarte kolengruis langs een in de berg uitgegraven theater en ervaar je het magische effect van een land art project van rechtopstaande beschilderde spoorbielzen en kijk je met helder weer uit tot voorbij het Ruhrgebied.
• Voor diegenen die niet zo goed ter been zijn is in plaats van een bezoek aan Halde Haniel een alternatief ingebouwd: Bezoek aan de Antonyhütte. Verstopt in het stadsdeel Osterfeld vind je een idyllisch groen landschap met oud vakwerkpand (ooit directiegebouw, nu museum) en een ‘industriearcheologisch’ park (onderdeel van het LVR museum Oberhausen) Hier op deze plek bevindt zich de wieg van het Ruhrgebied en werd voor het eerst op industriële wijze steenkool gewonnen.
• Na de Halde Haniel/ cq de Antonyhütte gaan we naar Eisenheim (stadsdeel Sterkrade).
Eisenheim is de eerste arbeiderswijk van het Ruhrgebied (inmiddels tot monument verklaard), vandaar uit lopen we naar CENTRO (het Neue Mitte). Het winkel- en uitgaansgebied van Oberhausen. In deze wandeling doorkruis je niet alleen een deel van Oberhausen maar doorkruis je ook de tijd. (Alternatief: of met de bus van Eisenheim naar CENTRO en daar op eigen gelegenheid rondkijken).
• We brengen een bezoek aan het oude centrum van Oberhausen (Stadtteil Alt-Oberhausen). Diner bij Pools Jazz Restaurant Gdanska aan het marktplein. Dit gedeelte van Oberhausen laat nog de pracht van weleer zien, anno nu staan veel panden staan leeg of zijn met goedkope ketens gevuld. Dankzij restaurant Gdanska is het plein weer tot leven gekomen.
• Na het diner gaan we weer huiswaarts.


Reisschema (Let op: vertrektijd bus is “hard”, rest is “voorlopig”)
07.45 uur: Verzamelen bij de uitgang van het station Arnhem-Centraal (Sonsbeekzijde);
08.00 uur: Vertrek van de bus vanuit Arnhem;
08.20 uur: Oppikken mensen bij Van der Valk Duiven;
09.30 uur: Aankomst Essen;
11.00 uur: Bezoek Unperfecthaus en lunch;
13.30 uur: Bezoek Halde Haniel of;
14.00 uur: Aankomst Antonyhütte;
16.00 uur: Bezoek Eisenheim
18.30 uur: Bezoek Oberhausen;
20.30 uur: Vertrek naar Arnhem;
21.30 uur: Aankomst Van der Valk Duiven
21.59 uur: Aankomst Arnhem


Kosten
Kosten: 25 euro voor leden. Inclusief lunch en diner.
Introducees zijn ook welkom: Voor hen bedragen de kosten 40 euro.
Het bezoek aan de Antonyhütte is facultatief en is in het programma opgenomen als alternatief voor hen die de wandeling op Halde Haniel te zwaar vinden. De entree is voor eigen rekening (rond de 5 euro).


Aanmelding
Aanmelding via Sonja Scholten via mail: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
Graag aangeven of je in Arnhem Centraal of bij Van der Valk (Duiven) opstapt.
En of je gebruik wenst te maken van het alternatieve programma. Dit in verband met de routeplanning chauffeur.
In verband met de reserveringen die we moeten maken: aanmelden voor 1 juni 2019.


Betaling
Het excursie bedrag dient bij aanmelding te worden overgemaakt op rekeningnummer
NL78INGB 0000989374 t.n.v. GSRO onder vermelding van achternaam en excursie Ruhrgebied 2019.
Vriendelijke groeten namens het bestuur van de GSRO,
Jos van der Mark

De GSRO twittert

Volg nieuws uit de vakwereld en over Oost Nederland via onze twitter tijdlijn hieronder:

Lid worden

De GSRO organiseert zo'n 10 bijeenkomsten per jaar. Kennisuitwisseling en netwerken zijn dan allebei belangrijke onderdelen. Tijdens een broodje voorafgaand aan de bijeenkomst kom je oude en nieuwe bekenden tegen.

Lid worden kost slechts € 40,- per jaar en staat open voor vakgenoten die iets hebben met Oost Nederland. Word ook lid door het formulier in te vullen. Óf stuur een mailtje naar info@gsro.nl om meer informatie op te vragen.

Word nu lid

 

Doel

Het belangrijkste doel van de GSRO is om ervaringen te kunnen uitwisselen onder vakgenoten werkzaam in de ruimtelijk inrichting. Tijdens de bijeenkomsten wordt een actueel onderwerp voor het voetlicht geplaatst. De onderwerpen betreffen het brede vakgebied van de ruimtelijke ordening en ruimtelijke inrichting. De uitwisseling van praktische en theoretische ervaringen tussen vakgenoten vormt een belangrijk aspect.

Leden

Het ledenbestand van de GSRO bestaat uit architecten, stedenbouwkundigen, landschapsarchitecten, economen, landbouwkundigen, sociaalgeografen, planologen, verkeerskundigen, recreatiedeskundigen en juristen in de publieke of private sector. De GSRO heeft een klein bestuur dat de dagelijkse gang van zaken regelt.

GSRO